عوامل سلب توفیق نمازهای صبح و شب
اعمال و رفتاری كه انسان در طی روز انجام میدهد نقش بسیار مهمی در توفیق انسان نسبت به عبادات دارد یعنی هر چه در طی روز كارهای شایسته از انسان سر بزند توفیقات انسان نیز برای اعمال خوب دیگر بیشتر فراهم میشود.
عوامل سلب توفیق از نماز صبح و همچنین نماز شب به دو گروه عمده دستهبندی میشود:
عوامل مادی:
فقدان برنامهریزی و نظم در زندگی
از مهمترین عوامل مادی كه مانع از توفیق درك نماز صبح میگردد، فقدان برنامهریزی و نظم در زندگی میباشد مانند فقدان برنامهای منظم برای خواب و یا ایجاد مشغلههای پراكنده و فراتر از تواناییهای خود كه نتیجهای جز ایجاد خستگی مفرط ندارد.
پرخوری در شب
علتی دیگر خواب طولانی و سنگین پرخوری در شب میباشد. حضرت عیسی (ع) خطاب به بنی اسرائیل فرمود: «ای بنی اسرائیل! خوردن خود را زیاد نكنید، زیرا هر كس بر خوردن خود بیفزاید، بر خوابیدن خود هم میافزاید و هر كس كه بر خواب خود بیفزاید، از نماز كم میگذارد (و در نتیجه) در زمره غافلان نوشته میشود.»1
كسلی و تنبلی افراد
غرق شدن در مسایل مادی و دنیویی
حضرت عیسی (ع) نقش دنیازدگی را در بیحوصلگی افراد نسبت به عبادات، اینچنین ترسیم مینماید: همچنان كه بیمار بر غذاى لذیذ نگاه میكند و بهدلیل شدت درد لذّت آن را نمىچشد، همچنان فرد عاشق مال دنیا، نه لذّتى از عبادت مىبرد و نه شیرینى و حلاوتش را مىچشد.2
خوردن غذاهای نامناسب در شب
برخی از غذاها به گونهای میباشند كه اعصاب و بدن را سست مینمایند. لذا اگر شبها از ماست، دوغ، كشك و مانند آن استفاده شود، خواب بر انسان چیره میشود؛ همینطور خوردن غذاهای چرب و سنگین موجب سنگینی خواب میگردد و این امور باعث میشود انسان برای بیدار شدن از خواب دچار مشكل گردد.
عوامل معنوی:
ضعف در خداشناسی
یكی از مهمترین عوامل معنوی كه موجب میشود تا انسان نسبت به نماز صبح به سختی از خواب بیدار گردد، عدم معرفت و شناخت نسبت به خداوند متعال و الطاف وی میباشد .فرض كنید اگر با یكی از مسؤولین كه حل مشكلتان در دست اوست قراری گذاشتهاید، و یقین دارید كه وی در همان ساعت مقرر منتظر شما است، آیا واقعا شب به راحتی میخوابید و دیر بر سر قرار حاضر شده و یا با كسلی با وی مواجه میشوید؟
حضرت عیسی (ع) نقش دنیازدگی را در بیحوصلگی افراد نسبت به عبادات، اینچنین ترسیم مینماید: همچنان كه بیمار بر غذاى لذیذ نگاه میكند و بهدلیل شدت درد لذّت آن را نمىچشد، همچنان فرد عاشق مال دنیا، نه لذّتى از عبادت مىبرد و نه شیرینى و حلاوتش را مىچشد.
وضو گرفتن، خواندن سورههای توحید و معوذتین، ذكر صلوات و تسبیحات اربعه و تسبیح حضرت زهرا (س)، آیتالكرسی، بهخصوص خواندن آیه آخر سوره كهف و نیز توسل به امام زمان(عجلاللهتعالیفرجهالشریف) برای محروم نماندن از فیض نماز اول وقت و ... از جمله اموری است كه خواب مؤمن را همراه با هدف و انگیزه میكند و این توجه و هدفمندی در بیداری صبح تأثیرگذار خواهد بود .
اگر انسان واقعا نسبت به الطاف الهی كمترین معرفتی داشته باشد و بداند كه كسی كه قرار است به هنگام نماز با وی صحبت كند همانی است كه ما را از نیستی به دنیا آورده و تمامی نعمتهای خود را نیز بر ما ارزانی داشته تا به نهایت كمال و درجات بالای بهشتی دست پیدا كنیم، اوست كه اختیار كمی و زیادی روزی ما را دارد؛ او همانی است كه مرگ و زندگی ما در ید قدرت اوست و... با این حال آیا نسبت به نماز با بیحالی برخورد خواهیم كرد و یا آنكه سر از پا نشناخته و با تمام وجود به اقامه نماز عاشقانه خواهیم پرداخت .